Sociaal werker: bruggenbouwer terug naar overzicht

Datum 5 september 2019
Tijd 13.00 tot 17.00 uur

Met een jubileumsymposium vierde ContourdeTwern afgelopen donderdag 5 september het 75-jarig bestaan van sociaal werk in Tilburg en omgeving. Tijdens de middag, waar ruim 150 belangstellenden aanwezig waren, kwam een mooie mix van ervaringsverhalen – zowel van burgers als sociaal werkers – maar ook beleid en de wetenschap aan bod. “Soms overkomt je iets in het leven en stuit je op veel onbegrip. De kern van ons werkt ligt in de vraag: wat kan er dan wel?”, aldus sociaal werker Sjef van der Klein

ContourdeTwern viert 75 jaar sociaal werk met jubileumsymposium

Fons Naterop, burgemeester van Boxtel, opent de middag. Naterop geeft een inkijk in het verleden van sociaal werk, ooit gestart vanuit pater Don Bosco. “De huidige tijd vraagt om sterk sociaal werk. Om het in stand houden van netwerkverbanden. Sociaal werkers vormen de bruggenbouwers in het leggen van deze relaties, in het blootleggen van de dieper liggende menselijke waardes.”

'Maatschappelijk kwetsbaren'

Op het podium wordt plaats gemaakt voor vier inwoners van Tilburg die allemaal met kwetsbaarheid te maken kregen. Zij klopten aan bij overheidsinstanties of loketten. Oneerbiedig bestempelen we deze mensen vanuit het buitenperspectief vaak als ‘kwetsbaren’, een term waar niet iedereen zich thuis bij voelt, die (mensen) uitsluit en ook stigmatiserend werkt. Zo kreeg één van hen, na een jarenlang traject, de diagnose autisme. “Studeren lukte me niet zo goed”, vertelt hij. “Ik snapte de wereld niet zo goed, en de wereld snapt mij niet zo goed. Het duurde heel lang voordat ik de goede ondersteuning en erkenning kreeg. En nog steeds blijkt het erg lastig om – met het talent dat ik heb namelijk schrijven – aan werk te komen.” 

Direct aanspreekbaar

Ondertussen zijn twee sociaal werkers van ContourdeTwern, Sjef van der Klein en Ilke Reijnen, ook aangeschoven. Vormt ContourdeTwern, naast alle loketten die er bestaan, ook zo’n loket, vraagt dagvoorzitter Ralf Bodelier zich af. Sjef: “Elke gemeente maakt andere keuzes. Wij vormen geen loket maar werken in wijken en buurten, daar waar mensen zijn, waar ze direct aanspreekbaar zijn. Wie ben jij? Wat kan ik betekenen? Dat zijn de vragen die we stellen. Wel zijn we stevig verbonden aan de loketten.” Ralf vraagt zich af wat Ilke, in het geval van deze bewoners, had kunnen betekenen. “Ik zou het gesprek zijn aangegaan: wat heb je echt nodig? En daarbij naast de persoon zijn blijven staan.” ContourdeTwern werkt in de zogenaamde nuldelijns zorg. De lijn voordat mensen uitkomen bij zorgverleners als de huisarts of psycholoog (eerste lijn). 

Speelkast Tilburg-Noord

Een voorbeeld uit de wijk Tilburg-Noord wordt aangehaald. Een wijk waarin veel kinderen met een taalachterstand aan de lagere school starten. Na diverse signalen te hebben opgevangen, werd besloten - samen met partijen als de school en kinderopvang – te starten met een zogenaamde speelkast. Ouders uit diverse culturen (Syrië, Marokko, Somalië) komen samen en nemen hun kinderen mee. De speelkast - met diverse attributen en speeltjes - is interessant voor de kinderen, het samenzijn een fijn moment voor de ouders. “Uiteindelijk heeft de proef ervoor gezorgd dat alle ouders hun kinderen bij de kinderopvang hebben ingeschreven”, vertelt Ilke met gepaste trots.
Sjef vult aan: “Soms overkomt je iets in het leven en stuit je op veel onbegrip. De kern van ons werkt ligt in de vraag: wat kan er dan wel?” Ilke, die eerst in de jeugdhulpverlening werkte, vult aan: “In mijn vorige werk had ik de sociaal werkers niet in beeld. Wat een gemiste kans, heb ik me achteraf bedacht! Zoek elkaar op in de nulde-, eerste- en tweede lijn. Ik ben he-le-maal om! Ben zelfs naar mijn oud-collega’s gegaan om dit te vertellen.”

Daarna is de vloer voor twee dansers van dansgroep Corpo Maquina, die met een indrukwekkende dans op basis van diverse geluiden de zaal stil weten te krijgen. 

Tegenwicht

Hoogleraar Strategie, Innovatie & Governance non-profit Marc Vermeulen (TIAS) is de volgende in de rij. “Het valt me op dat ondanks de zwaarte van de verhalen, mensen niet bitter zijn: ik beproef veel veerkracht”, zo vat hij de presentaties samen. In het jaar waarin we 75 jaar bevrijding vieren vraagt hij zich hardop af of we na al die tijd klaar zijn met welzijnswerk. “Nee integendeel. Een verzorgingsstaat werkt niet vanzelf. Er is nog wel even werk aan de winkel, zo ook voor ContourdeTwern.” Vermeulen schetst de toekomst en haalt daarbij – uit onderzoek van zijn collega Nicolette van Gestel - de drie p’s aan: preventie, participatie en provisie. De onderzoekers zien de verzorgingsstaat plaatsmaken voor een participatiesamenleving, waar de verantwoordelijkheid steeds meer bij het individu komt te liggen. Een versobering van de zorgkosten (provisie) zou het zorgstelsel in de toekomst betaalbaar moeten houden. Voor een duurzaam en veerkrachtig sociale zekerheidsstelsel is het echter van belang dat ook meer nadruk komt te liggen op twee andere p’s, namelijk die van preventie (van gezondheidsrisico’s) en participatie van burgers in sociaal beleid.

Oikos

Na een pauze, waarbij er soep is geserveerd door ‘Da’s andere Koek’, een leer-/werktraject voor mensen met een verstandelijke beperking, start hoogleraar culturele economie Arjo Klamer (Erasmus Universiteit Rotterdam). Naast wetenschapper heeft hij ook ervaring opgedaan als wethouder in Hilversum in het sociale domein. “Het heeft me veel gebracht en geleerd.” Hij gaat uit van verschillende logica’s. Als uitgangspunt pakt hij “oikos” wat thuis betekent. Daarnaast bestaat de ‘sociale sfeer’. Dat is hoe je de wereld beleeft met andere mensen, zoals goede relaties, vrienden, kennissen en je buurt. Heb je weinig aansluiting in die sociale ruimte, dan ben je kwetsbaarder. Daarnaast zijn er nog twee andere belangrijke logica’s actief, die formeel van aard zijn: de logica van beleid, gebaseerd op rechtmatigheid, en de logica van de markt. “We zien dat de marktlogica de beleidslogica is binnengedrongen. Dat botst fundamenteel met de logica van een sociaal werker.” In onze maatschappij worden de logica’s van beleid steeds krachtiger. “Het gaat vooral om het organiseren van die sociale sfeer, hoe leven we samen? Het is aan sociaal werkers om aan te vullen wat daar ontbreekt en hoe het te versterken valt.”

Positieve basishouding

Een Vlaamse bijdrage volgt. Van Tine Van Regenmortel die onlangs is benoemd tot hoogleraar van de leerstoel Sociaal Werk bij de Academische Werkplaats Sociaal Werk van Tranzo/Tilburg University. “75 jaar: wat een feest! Vanuit verschillende stakeholders hebben we vandaag gereflecteerd. Hoe kan sociaal werk kwetsbare burgers versterken en (opnieuw) verbinden met de samenleving? En dat in een participatiesamenleving die onder druk is komen te staan.” We moeten een kruisbestuiving van kennis tot stand brengen die er toe doet, stelt Van Regenmortel voor: “Vanuit een meerzijdig perspectief zaken benaderen en strakke tegenstellingen ontkrachten. Botsende logica’s mogen er zijn, maar blijf zoeken naar verbinding! Empowerment leent zich daar bij uitstek voor. Versterk en verbind personen, organisaties, buurten en groepen. Een plek waar de sociaal werker vooral als bruggenbouwer fungeert. Maar daarnaast vooral ook een signaalfunctie heeft.” Haar devies tenslotte: “Ga allianties aan, ook met harde sectoren. En werk soms buiten de lijntjes om, wees creatief. En beschouw de wetenschap daarbij als partner*.”

Kwetsbaarheid en kracht

“Wat hebben we geleerd?”, is de grote vraag aan Gon Mevis, bestuurder van ContourdeTwern, wanneer hij aanschuift voor het slotakkoord van de middag. “We hebben een beter begrip gekregen van het begrip “maatschappelijk kwetsbaar”. In kwetsbaarheid zit juist enorm veel kracht. Iedereen heeft een vorm van kwetsbaarheid en kracht. We moeten ons niet in een hoek laten drukken maar in een samenleving samen bewegen. Mensen willen meedoen maar hebben soms een steuntje in de rug nodig.” Begrip voor elkaar, vertragen in tijd. En dat in een samenleving die op drift is. “Zou er meer geld vanuit de eerste naar de nuldelijn moeten gaan”, vraagt de dagvoorzitter? Mevis: “We zouden meer aan de voorkant moeten investeren waardoor je aannemelijk kunt maken dat je zorgkosten bespaard.” 

Jubileumbundel

Vrijwilliger Huub Maas, die in Oisterwijk actief is en wiens foto op de kaft van de jubileumbundel staat, wordt naar voren gehaald. Na een actief leven en diverse woonplaatsen (wereldwijd) vond hij het, na terugkomst in Nederland, tijd om mensen te gaan helpen. “Toen ik terug stapte, besefte ik me wat ik al die tijd alleen maar aan het najagen was: belangrijk zijn, grote orders binnenhalen. Ik had nooit tijd gehad voor mijn medemens.” Met de nodige emotie vertelt Huub het verhaal van een oud-conrector die na het overlijden van zijn vrouw aan dementie helaas zelf besefte aan dezelfde ziekte te lijden. Huub regelde een verrassingsbezoek aan zijn oude school. “Het was een ontwikkeld man, bewust van zijn afglijden. Zonder dat hij het wist, had ik geregeld dat we daar terecht konden. Zijn oud-collega’s namen alle tijd, gaven uitleg over nieuwe ontwikkelingen. Die man bloeide op, die dag. We zijn ernaartoe geschuifeld, maar hij marcheerde terug!”

Gon sluit, bij het uitreiken van de jubileumbundel (die bestaat uit mooie verhalen uit het veld), af met de woorden: “We doen het nooit alleen. We doen het samen met andere organisaties! We bevinden ons in een enorm netwerk en daar mogen wij aan meedoen.” De wethouders, werkzaam in het sociale domein, nemen de bundel graag als eerste in ontvangst uit handen van Huub en Gon.

*= op verzoek van diverse aanwezigen hebben we 2 inhoudelijke bijdragen van Tine Van Regenmortel bijgevoegd.

Fotoalbum

Bekijk het fotoalbum van de middag.

Artikel 1 Tine van Regenmortel

Zwanger van Empowerment - 0,7mb
PDF

Artikel 2 Tine van Regenmortel

Empowerment als uitdagend kader - 0,1mb
PDF