Blog van Gon Een kijkje in de organisatie ‹ terug naar overzicht

SCP-rapport: één groot pleidooi voor investeringen in sociaal werk

21 december 2017

Sociaalwerkorganisaties zijn altijd genuanceerd: we leveren ‘een bijdrage’. Daar doen we het mee. Onverstandig, blijkt weer uit het recente rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau. ‘De sociale staat van Nederland 2017’ schetst dat het aan de ene kant goed gaat met Nederland. Dat wil zeggen: met veel Nederlanders.

Een omvangrijke minderheid maakt het helemaal niet goed. Mensen krijgen geen gelijke kansen, bijvoorbeeld in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en in de toegang tot zorg. Wie geen goed netwerk weet te organiseren, is kwetsbaar. Wie kampt met laaggeletterdheid of een gebrek aan sociale vaardigheden, heeft grote moeite de weg te vinden in de complexe samenleving. Er zijn wel loketten maar weet jij ze te vinden? Hulp zit soms achter een digitaal loket of een hoge drempel. En wil je, durf je, kun je wel alles delen bij een keukentafelgesprek? Hoeveel heeft die (terugtredende, op je eigen verantwoordelijkheid wijzende) overheid je echt te bieden?

Oprechte aandacht
Veel mensen zitten niet te wachten op meer zorg, meer potjes tegen armoede of een nieuwe app om banen te zoeken. Wel op aandacht, een gevoel van verbinding, van begrip, inlevingsvermogen. Oprechte aandacht waarin een beroep op je wordt gedaan. Niet omdat je zielig of hulpbehoevend bent, maar omdat je als mens serieus genomen wilt worden. Oprechte aandacht en interesse, daar heeft onze samenleving behoefte aan.

Vorige week bezocht ik een klein ontmoetingscentrum. Er hangt een huiskamersfeer en er komen veel verschillende wijkbewoners. Een man met gevorderde dementie loopt er dagelijks binnen. In overleg met de zorginstanties beheert onze sociaal werker zijn weekbudget. Ze geeft hem elke dag een tientje want anders is hij binnen een dag alles kwijt. Het is zeer de vraag of hij nog langer thuis kan blijven wonen. Maar een opname-indicatie is er (nog) niet, dus de sociaal werker vangt het gewoon op.

Enkele vrouwen met een migratie-achtergrond runnen er de ontmoetings- en eetactiviteiten. Ze halen er iedereen uit de buurt bij die een beetje aanspraak kan gebruiken. Een mevrouw die na een ongeluk al haar contacten en inkomsten kwijt is, maakt zich nuttig in de keuken. Een Thaise mevrouw die niet wil mee-eten, brengt elke twee weken een fantastische maaltijd. Ze krijgt daarvoor zoveel waardering, dat ze glunderend weer naar huis gaat. Een voormalige bouwvakker, die door pech in de uitkering terechtkwam, komt er zo tot bloei dat een parttime baan als beheerder haalbaar is. Daarnaast bouwen een handvol sociaalwerkstudenten doorlopend aan de sfeer en samenhang, terwijl ze ook onschatbare levenservaring en studiepunten verzamelen. Vele tientallen kinderen spelen in de aanpalende speeltuin. Ook tijdens schoolvakanties, die doorgaans zonder vakantietrips worden doorgebracht omdat daar geen geld voor is.

Vitamine AV
100 jaar geleden werd de grootste gezondheidswinst niet behaald door betere gezondheidszorg maar door de aanleg van riolering. Ook nu is een disruptie in de benadering van zorg noodzakelijk. Vitamine AV, van aandacht en verbinding, dáár moet het over gaan. ‘Positieve gezondheid’, welbevinden, dat is de sleutel. Het ervaren gebrek aan gezondheid bij het kwetsbare deel van Nederland, moeten we niet op de eerste plaats individueel aanpakken, zelfs niet binnen de zorg. Het is een samenlevingsvraagstuk van de eerste orde. Sociale spanningen en polarisatie, armoede, eenzaamheid, kansenongelijkheid, ongezond leefgedrag: het zijn geen toevallige, losstaande fenomenen maar allemaal gevolgen van een samenlevingsprobleem op structuurniveau.

De overheid heeft ergens wel een idee van deze oorzaken. Decentralisatie van beleid richting gemeenten, het benadrukken van het belang van eigen regie en verantwoordelijkheid, de aandacht voor sociale netwerken en in het verlengde daarvan het zoeken van een rol als participerende overheid: dat alles is een begin. Maar de gedacht dat sterke sociale netwerken van zelfredzame individuen aantonen dat het ook wel minder kan met dat welzijnswerk, is een misvatting waar zelfs gevaarlijke kanten aan zitten. Zelforganisaties, zorgcoöperaties, gemeenschapscentra in eigen beheer: ze vormen een groot goed. Ze vergroten de participatie van burgers, vormen goede gesprekspartners van gemeentebesturen en leren de overheid dat burgers het soms beter weten. Maar de kwaliteiten om dit te bouwen zijn even ongelijk verdeeld als veel andere kansen, zoals op opleiding, een goede baan of een plekje in de vertegenwoordigende democratie.

Meer zorg is niet de oplossing
Dus het zijn juist de meest kwetsbare mensen, de ‘cannots’ in SCP-jargon, die deze stappen niet zetten. Die zich het minst gehoord voelen, de grootste drempels ervaren, het meest last hebben van de complexiteit van de samenleving en in de slechtste gezondheid verkeren. Meer zorg is daarvoor niet de oplossing. Maar wel ogen die zien, een opbeurende schouderklop, een activiteit die zelfvertrouwen en meedoen versterkt, een warm collectief thuis zoals in een buurtcentrum, een nieuwe gemeenschap waarin mensen naar elkaar omkijken. Empowerment, het organiseren van de gemeenschap, mogelijkheden creëren om mee te kunnen doen, die het zelfvertrouwen versterken van zowel de groep als het individu daarbinnen. Presentie in de buurt, ondersteuning in de opvoeding, gezonde voeding, zo mogelijk afkomstig van de (buurt)moestuin. Vroege taalklasjes en toegankelijke kinderopvang, sport- en spelmogelijkheden in de wijk, goede basisscholen, ouderkamers.

Dat we naast dit alles ook goede (jeugd)zorg, genoeg wijkagenten en fijne sociale woningbouw nodig hebben, is genoegzaam bekend. Maar het wordt hoog tijd dat het sociaal werk een centrale positie claimt in het maatschappelijke debat. De bewijslast van het belang daarvan ligt opgestapeld in ‘De sociale staat van Nederland 2017’.

categorieën:

1 reactie

Jan Bernard Koolen
Jan Bernard Koolen
24 december 2017, 13:46

Ook ik ben er van overtuigd dat de mens niet 'gemaakt' is lang, te lang alleen te zijn. Wij zijn verbonden met elkaar. Als soortgenoten. De een kan echt niet zonder de ander. Onderweg naar Santiago de Compostela draag je elkaars rugzak als het je even te zwaar wordt. Door om te zien naar de ander blijf je samen sterker. En daarmee de samenleving als geheel.

Plaats een reactie

Naam
E-mail
Reactie