Blog van Gon Een kijkje in de organisatie ‹ terug naar overzicht

Een vernieuwd sociaal domein of vermenigvuldiging van lokale bureaucratieën?

10 november 2015

De belangrijke decentralisaties WMO (AwbZ), Jeugdzorg, Participatie en Onderwijs zijn in volle gang. Sterker, ze zijn in een kritieke fase. De afbouw van structuren uit het verleden is vergevorderd. Indicatieorganen als CIZ en Bureau Jeugdzorg zijn vergaand ontmanteld, landelijke budgeten vanuit AwbZ en Jeugdzorg overgeheveld naar zorgverzekeraars en gemeenten. Aan de randen van de nieuwe wet langdurige zorg zijn nieuwe schotten opgetrokken.

Nu komt het echter aan op de uitvoering. Die is, heel begrijpelijk na een maand of tien, nog lang niet op het niveau dat gewenst is. De wens om 'gekanteld te denken', veel meer dan in het verleden uitgaand van eigen kracht en mogelijkheden van burgers, moet in daden omgezet worden. De integrale samenhang tussen vele lang tijd verkokerde disciplines moet nog vorm krijgen. Nieuwe procedures op lokaal niveau moeten nog beproefd worden. Burgers moeten wennen aan nieuwe werkwijzen en andere plekken waar (zorg)vragen ingediend kunnen worden. Vertrouwen in de nieuwe aanpak moet nog opgebouwd worden. Nadruk op preventie leidt niet binnen enkele maanden tot preventie van kosten (de kost gaat voor de baat). Tweedelijns zorgorganisaties die volume moeten inleveren, moeten cliënten teleurstellen en belanden in financieel zwaar weer. De tering naar de nering zetten gaat gepaard met fikse transitiekosten.

De rug rechten
Kortom: het nieuwe paar schoenen loopt nog lang niet zo comfortabel als het oude. Maar dat oude paar is inmiddels al wel weggegooid. Een weg terug is er niet (meer). Daarom moet nu de rug worden gerecht. Naast het formuleren van een heldere visie moet worden vastgehouden aan de ingezette koers. De toezegging aan professionals en uitvoeringsorganisaties dat (aanvangs)fouten maken mag en daarop niet direct afgerekend moet worden, dient te worden nagekomen. De regelreflex als de praktijk nog stroef is, moet worden ingedamd.

Helaas blijkt dit alles verre van vanzelfsprekend. Menig gemeentebestuur, menig ambtelijk medewerker heeft grote moeite de neiging te onderdrukken nu alweer systeemingrepen te doen. Oplossingen om de nog haperende praktijk nu al bij te stellen, worden op de piepjonge sociale teams afgevuurd. Niet zelden met een merkwaardige invalshoek: het gaat niet goed genoeg, dus 'wij' (lees: de gemeente) gaan het zelf doen. Alsof ambtenaren, die jarenlang primair op beleidsmatig niveau met het bijltje hebben gehakt, beter dan de professionals in zorg en welzijn in staat zijn te sturen op operationeel niveau. Alsof nieuwe interventies de nog korte levens van de sociale wijkteams versneld tot wasdom kunnen brengen. Alsof nog meer onrust en druk het de sociale en zorgmedewerkers makkelijker maakt de juiste resultaten te behalen. Alsof burgers, op wiens eigen verantwoordelijkheid een groter beroep wordt gedaan, zich prettiger voelen bij een ambtelijk loket dan bij een maatschappelijke uitvoeringsorganisatie. Alsof professionals die in overheidsdienst worden genomen, beter zijn toegerust om met burgers/cliënten een goed zorgpad af te stemmen. Alsof gemeenten, die onder het toeziend oog van een kritische gemeenteraad hun werk moeten doen, beter in staat zijn professionele ruimte te laten aan hun medewerkers dan organisaties die een beetje op afstand staan en hun legitimiteit moeten verdienen met hun professionaliteit en onafhankelijk vakmanschap.

Opbloeien buiten de sociale teams
Ondertussen kijkt 'Den Haag' kritisch toe of de lokale overheden hun beloften wel waar kunnen maken en wordt er tijdsdruk gezet op de hoeveelheden herindicaties die afgewerkt moeten worden. Juist de daarvoor benodigde bureaucratisch-formele handelingen halen de ziel uit de sociale teams, die nooit bedoeld waren om kleine indicatiebureautjes te worden. Ik zie in dit tijdperk alleen die sociale professionals opbloeien die buiten deze sociale teams zijn blijven opereren. Zij kunnen aan de slag met wat eigenlijk voor het hele sociale domein bedoeld was: in contact gaan met burgers, zowel de mensen met als die zonder hulpvraag. Het versterken van het zelfoplossend vermogen, benaderd vanuit de leefwereld en niet vanuit de nieuwe systeemwereldjes in de wijk.

Laten we hopen dat het (terecht) kritisch volgen van de nieuwe praktijk gecombineerd gaat worden met een gelijkwaardige dialoog. Met regelruimte om er met kleine, nabije ingrepen voor te zorgen dat de beginners(weef)fouten zo snel mogelijk verdwijnen. Met een rolvastheid tussen de gemeentelijke beleidsregisseurs enerzijds en uitvoeringsregie bij de professionele organisaties van welzijn en zorg anderzijds. Anders wordt de decentralisatie van het sociale domein veeleer een uitbouwoperatie van het bureaucratisch lokale domein. Bepaald geen wenkend perspectief voor wie eigen kracht van burgers centraal wil stellen.

categorieën: Algemeen

Nog geen reacties

Plaats een reactie

Naam
E-mail
Reactie